Helikoptergeld

Helikoptergeld, damn, dat klinkt sexy! De laatste tijd steekt het vaker en  vaker de kop op… Peter Praet, de bijzonder verstandige maar helaas niet de meest didactische hoofdeconoom van de ECB, probeerde het laatste nog uit te leggen in een interview met de Italiaanse krant La Republica. Andreas Tirez, bekend van Twitter en zijn Economieblog, schreef er een stuk over in De Tijd. Ben Bernanke, de oud-voorzitter van de FED, schreef er een blogpost over. En ga zo maar verder.

Wat is het?

Maar wat is dat dan? Het term ontstond bij monde van één van de bekendste economen aller tijde: Nobelprijswinnaar Milton Friedman. Wat een kerel was me dat toch. Wat hij niet allemaal gedaan heeft voor de economische wetenschap, fantastisch. Niet dat ik een voorstander ben van al zijn free-market theorieën, but credit where credit is due. Hij heeft veel onderzoek gedaan naar inflatie en de invloed ervan op de economie. Eén van zijn uitspraken:

“Let us suppose now that one day a helicopter flies over this community and drops an additional $1,000 in bills from the sky, which is, of course, hastily collected by members of the community. Let us suppose further that everyone is convinced that this is a unique event which will never be repeated.”

Hij wou met dit gedachtenexperiment aantonen dat, wanneer het geld gewoon uit de lucht zou vallen, prijzen zouden stijgen: inflatie. Even tussendoor: inflatie is natuurlijk een stijging in het algemene prijspeil: de gemiddelde korf van goederen die we allemaal consumeren, die wordt duurder.

funfrit_slider_image9

Hoe komt zoiets? Stel je voor, je staat met een paar man in een broodjesbar en er is nog maar één broodje over. Voor hoeveel gaat dat broodje over de toonbank? Normaalgezien krijgt de eerste in de rij het broodje, maar deze broodjesbarman heeft geld geroken. Ik heb 5 euro, en verdomme honger, dus ik betaal wel 5 euro voor zo’n broodje Mexicano met andalouse. Maar helaas, die vent achter mij heeft 8 euro op zak en gaat aan de haal met dat broodje. Pech voor mij. Nu stel eens dat wij allemaal dubbel zoveel geld bijhebben. Voor hoeveel gaat dat broodje over de toonbank? Wel, wellicht zelfs meer dan 10 euro, wie weet zelfs 16 euro. En voila, we zijn er: hoe meer geld er is, hoe hoger de prijzen.

Paul De Grauwe heeft een paper uit 2005 waarin hij de link tussen de groei in de geldhoeveelheid (M2) en inflatie test over 30 jaar voor 160 landen. The bottom line zie je in de volgende grafiek. Het is duidelijk dat extra geld leidt tot extra inflatie. De relatie lijkt zelfs wel een beetje 1 op 1 te zijn…

pdf

Maar waarom dan?

Maar waarom willen we dan zo graag inflatie? Wat zijn we daarmee? Wel, op het niveau van de samenleving willen we liefst een beetje inflatie, niet teveel maar zeker ook niet te weinig, en al helemaal geen negatieve inflatie (deflatie). Kortom: we willen prijsstabiliteit. Het ironische van dit verhaal is dat prijsstabiliteit geen constante prijzen inhoudt, maar eerder prijzen die stijgen met ongeveer 2% per jaar. Als prijzen gelijk blijven, of prijzen zelfs dalen, dan wil dat zeggen dat mensen hun consumptie eerder zullen uitstellen. Ah ja, want binnen een paar maanden is die BMW toch goedkoper? Dat is niet goed voor economische groei. Als prijzen echter té sterk stijgen gaan mensen overhaaste beslissingen nemen, daalt koopkracht erg snel, en wordt de economie ook verstoord. Beeld je maar eens in dat je de rekeningen moet betalen bij 20% inflatie, als je nog geen hoger loon hebt kunnen onderhandelen. Wij in België hebben wel de automatische indexering, maar dat systeem komt bijna niet voor in andere landen. Prijsstabiliteit heeft veel voordelen: betere financiële beslissingen kunnen nemen, geen onproductieve activiteiten moeten nemen om je in te dekken tegen instabiliteit, geen arbitraire verdeling van welvaart van schuldenaars naar schuldeisers of omgekeerd, enzovoorts.

“Normaal” beleid, en ook wel wat “speciaal” beleid.

We hebben tot nu toe twee dingen vastgesteld:

  1. een beetje inflatie is wenselijk
  2. meer geld = meer inflatie

Momenteel is de inflatie in de eurozone 0%. En dat staat de ECB niet aan, die belast werd met de opdracht om die inflatie stabiel rond de 2% te houden (officieel een beetje onder de twee, maar kom). Ze pompen zo gigantisch veel geld in de economie, we zitten met negatieve rentevoeten, maar toch is de inflatie 0%. Heel wat economen beginnen nu watertandend te speculeren over helikoptergeld.

In “normale” tijden, of zelfs “een beetje speciale” tijden, kan de ECB de inflatie best goed onder controle houden. Ze kan daarvoor spelen met de depositorente: de rentevoet die banken betalen op de reserves die ze op hun ECB rekening hebben staan. Hoe lager die rente, hoe meer banken geneigd zijn leningen te geven om het gebrek aan inkomsten op hun reserves te compenseren. Tegenwoordig kosten reserves zelfs geld: 0.4% per jaar. De ECB kan ook obligaties opkopen in de secundaire markt en cash geld in de plaats geven. Dat drijft de prijzen van die obligaties omhoog en doet rentes dus opnieuw dalen. Lagere rentes moeten investeringen en economische groei aanmoedigen (zie mijn vorige blogpost).

Hoe betaalt de ECB dan voor die obligaties? Wel, de ECB kan onbeperkt munten en briefjes drukken, maar giraal geld kan ze niet zomaar creëren. Dat kunnen enkel commerciële banken (KBC bijvoorbeeld). Wat er dan gebeurt is het volgende: de ECB koopt ergens een obligatie op en ze stort in de plaats extra reserves op de reserverekening van de (commerciële) bank van de verkoper. Reserves kan de ECB immers wel onbeperkt creëren, maar daarmee kunnen jij en ik niet betalen, enkel commerciële banken onderling. De verkoper van de obligatie kan daar ook niks mee. Daarom dat de commerciële bank in ruil voor die reserves meer giraal geld op de rekening van de verkoper zet. Iedereen tevreden. Een omwegje dus, maar uiteindelijk is een actief op lange termijn (de obligatie) uit de economie verdwenen en vervangen door een actief op korte termijn (cash geld). Er is meer geld aanwezig in de economie, en rentevoeten dalen. Dit zou opnieuw investeringen moeten aanmoedigen, zodat de economie (en de inflatie) terug aantrekken.

Als de inflatie te hoog wordt, doen ze gewoon het omgekeerde. Ze zetten die obligaties terug in de markt, die prijzen zakken en de rentes stijgen dus. Investeren wordt duurder en de economie koelt af. Dat is althans de theorie.

Helikoptergeld

Momenteel werkt dat allemaal niet zo goed, want ondanks dat de ECB bakken en bakken geld in de economie pompt en rentevoeten het negatieve terrein verkennen, is de inflatie toch 0%. Helikoptergeld is een mogelijke oplossing. Het klinkt fancy, maar de uitvoering zou wellicht niet zo fancy zijn. Zoals hierboven beschreven houdt het “normale” en “een beetje speciale” beleid van de ECB in dat ze het altijd kan omkeren: de ECB pompt geld in de economie door obligaties op te kopen, maar kan het altijd terug omkeren door die obligaties opnieuw te verkopen. Ze kan rentevoeten verlagen om te stimuleren, maar altijd weer verhogen om af te koelen.

Het probleem met helikoptergeld is dat als je geld uit een helikopter begint te smijten, dat je het nooit meer kan terug vragen. Dat is nu net de bedoeling van helikoptergeld: geen lening geven, maar geld geven! Echt: geven! De ECB creëert dus een schuld (geld is een schuld voor de ECB), maar waar ze normaalgezien een actief in de plaats krijgt (de lening of obligatie), krijgt ze nu niks in de plaats. Ze deelt gewoon geld uit, basta. En dat kan natuurlijk niet zomaar. Je moet daar dus een omweg zien te vinden. Eén van de opties die vaak aan bod komt is de volgende: de overheid schrijft een eeuwigdurende obligatie uit met een nulrente. De ECB koopt dit op aan nominale waarde en geeft in de plaats geld aan de overheid. Dit geld deelt de overheid uit aan haar burgers: ofwel rechtstreeks, ofwel door belastingverlagingen. Aangezien het een eeuwigdurende obligatie is, zonder coupon, is de extra staatsschuld betekenisloos.

Wellicht zijn er nog meerdere opties mogelijk, maar dit toont echt aan dat we ons op speciaal terrein begeven. Ik zou zeggen: helicopter money, when pigs (also) fly over? Maar eigenlijk schat ik de kans niet zo heel klein in. Als we straks met 2-3% deflatie zouden zitten, weet ik zo nog niet wat men allemaal uit de kast zal halen. Stel je voor: 3% deflatie. Je loon wordt naar beneden geindexeerd, maar de afbetaling op je huis blijft constant. Ik zou niet meer slapen… Enfin het is te zeggen: ik zou blijven dromen van good ol’ Arnold Schwarzenegger!

hqdefault

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s