De ECB verlaagt de rente: waarom?

In de twee vorige blogposts (deel 1 en deel 2) heb ik uitgelegd dat banken het spaargeld dat ze binnenhalen niet terug verder uitlenen aan gezinnen en bedrijven die een lening nodig hebben. M.a.w. het idee dat banken eerst spaargeld aantrekken en dat vervolgens uitlenen aan gezinnen en bedrijven is foutief. Als je wil weten hoe het wel werkt raad ik ten sterkste aan om dat even te lezen. Vandaag gaan we terug een stap verder…

Onlangs heeft de ECB beslist om de rente op reserves te verlagen naar -0.4%, en bovendien om iedere maand 80 miljard aan schuldpapier (bijv. overheidsobligaties) op te kopen. Waarom? Ik ga dat hier wat verder proberen te duiden…

1) Om investeringen interessanter te maken

Heel simpel: wanneer er veel vraag is naar iets, dan stijgt de prijs. Voor schuldpapier geldt dus: hoe hoger de vraag, hoe hoger de prijs. De ECB kan zich permitteren om zoveel schuldpapier op te kopen als ze maar wil, want de ECB kan immers zoveel geld creëren als ze maar wil. En zoals je weet bij obligaties: hoe hoger de prijs, hoe lager de rente (zie mijn blog daarover).

Wanneer iemand investeert, doet hij (of zij) dat niet zomaar. Hij steekt vandaag een groot bedrag in een project en hoopt daar in de toekomst méér geld terug uit te halen. Om te evalueren of een project de moeite waard is, gaan ondernemers een afweging maken tussen de betaalde prijs vandaag, en de toekomstige cash flows uit de investering. Stel de rentevoet is 3%. Als ik vandaag 95 euro kan investeren om 100 euro te kunnen krijgen volgend jaar, dan is dat een topinvestering. Als ik 95 euro zou beleggen aan 3% zou ik volgend jaar immers maar 97.85 euro in handen hebben, dus een project dat me 100 oplevert is zeker interessanter. Uitvoeren die handel! Aan een rentevoet van 7% wordt die investering echter erg oninteressant. Ik zou mijn 95 euro dan beter gewoon beleggen aan die 7% en dan volgend jaar 101.65 euro in handen hebben, terwijl mijn investering mij maar 100 zou opleveren. Je ziet dus: hoe hoger de rentevoet, hoe minder interessant bepaalde projecten worden, omdat de huidige waarde van toekomstige euro’s lager wordt.

Laat de rentevoet nu net sterk afhankelijk zijn van de ECB. Als de ECB de rente doet dalen door masssaal obligaties op te kopen, dan daalt ook de rente voor investeringsprojecten. Het gevolg daarvan is dat de huidige waarde van toekomstige cash flows stijgt, en dat veel projecten dus interessanter worden. Projecten die net op het randje van interessant/oninteressant zaten, worden nu zeker wel interessant, worden uitgevoerd, en stimuleren dus de economie.

2) Om banken aan te zetten kredieten te verlenen

Wanneer de ECB obligaties opkoopt, dan gebeurt het volgende. Neem eerst de balans van een commerciële bank:

balans 1

Op die balans staan wat overheidsobligaties, die doorgaans geld opbrengen (al is dat tegenwoordig ook twijfelachtig door de lage rentes). Stel even dat die gemiddeld 1% per jaar opbrengen. Ook staan er leningen op, die ook geld opbrengen voor de bank. Stel dat die gemiddeld 2% opbrengen. Die cash & reserves echter, daarop is de rentevoet dus verlaagd naar -0.4%. Hoe meer reserves, hoe meer de bank jaarlijks moet betalen. Deze mix van activa zal de bank jaarlijks dus 100 x -0.4% + 700 x 2% + 200 x 1% = 15.6 opleveren.

Wanneer de ECB nu bijv. die overheidsobligaties zal opkopen, dan geeft ze reserves in de plaats. Na de aankoop van bijv. 100 aan obligaties zal de balans van de bank dus veranderen:

balans 2

De overheidsobligaties zijn gedaald met 100 en de reserves gestegen met 100. Hoeveel brengen de activa nu op? Wel, dat is 200 x -0.4% + 700 x 2% + 100 x 1% = 14.2. Door het opkopen van die obligaties zijn de opbrengsten op die activa dus gedaald, van 15.6 naar 14.2. Dat is logisch, want die activa zijn verschoven naar de dure reserves toe.

Een bank vindt dat niet leuk en moet dus op zoek naar oplossingen. Nu denk je misschien: weg met die reserves dan! Maar hoe? Reserves kan je niet zomaar de deur uit trappen. Ze dalen pas wanneer mensen die bij jou een rekening hebben hun geld overschrijven naar andere banken. M.a.w. als je spaarders begint weg te jagen, dan dalen je reserves. En dat is niet meteen strategisch verstandig. In plaats van spaarders weg te jagen, kan je nog wat anders, en dat is: geld uitlenen! Wanneer deze bank bijvoorbeeld 100 aan nieuwe leningen zou uitschrijven, dan gebeurt het volgende:

balans 3

Nu brengen die activa 200 x -0.4% + 800 x 2% + 100 x 1% = 16.2 euro op, en dat is terug hoger dan 14.2. Dat is dus exact wat de ECB wil bereiken. Reserves kosten geld, en dus moeten banken de hogere kosten daarop compenseren met extra kredietcreatie: dé motor van bancaire inkomsten. Kredietcreatie pompt vers geld in de economie, hetgeen de inflatie wat doet stijgen (óók een doel van de ECB), maar hetgeen ook het opstarten van projecten positief beïnvloedt. Ook dit zal de economie mogelijk kunnen stimuleren.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s