Betalen onze kinderen onze overheidsschuld af?

Een argument dat vaak wordt gebruikt door mensen die tegen een hogere overheidsschuld zijn, is het feit dat onze kinderen die schuld zullen moeten afbetalen. Dat klinkt logisch, omdat het in onze dagelijkse context zo is. Onze kinderen erven later onze schulden. Doorgaans hebben we meer bezittingen, maar iedere euro schuld die we aangaan vermindert hun erfenis. Je moet oppassen wanneer je een overheid met een gezin vergelijkt, om meerdere redenen. Een overheid kan bijvoorbeeld niet sterven zoals een gezinshoofd dat kan. Of het feit dat acties binnen een gezin enkel effecten hebben binnen het gezin, terwijl acties van de overheid allerlei macro-economische reacties kunnen veroorzaken.

De gezinslogica kan je dus niet zomaar doortrekken naar de overheid. Een overheid kan in normale omstandigheden altijd een nieuwe lening aangaan en daarmee een lening afbetalen die gaat vervallen. Stel, even voor de lol, dat rentevoeten nooit veranderen, dat de overheid altijd een goede rating (bijv. AA) zal hebben en makkelijk aan financiering kan geraken. Ze kan dan in principe vandaag een lening aangaan die nooit terugbetaald zal moeten worden. Stel ze leent 1 miljard op 20 jaar aan 3%. Ze betaalt 20 jaar lang 30 miljoen euro rente, leent dan opnieuw 1 miljard aan 3% en betaalt opnieuw 20 jaar lang 30 miljoen euro rente. Geen enkele generatie moet schulden terugbetalen. Iedereen betaalt slechts rente, ook onze kinderen en hun kinderen, enzovoorts. Het argument dat onze kinderen onze schulden zullen terugbetalen is dus niet helemaal juist. Volgens mij wil men met dergelijke argumenten vooral op onze emoties spelen. Al een geluk dat ik geen emoties heb😉.

Onmiddellijk worden er wel heel wat andere problemen duidelijk, die ik dan ook liever als argument zou willen zien in debatten.

  1. Genot. Wie geniet van de 1 miljard euro? Stel dat die 1 miljard euro die de overheid leent gebruikt wordt tijdens de eerste 20 jaar (bijv. overheidsconsumptie of -investeringen) en dat ze daarna geen effecten meer heeft. Dan wil dat zeggen dat iedere generatie na die 20 jaar ook rente zal moeten betalen voor een schuld waar ze nooit de vruchten van hebben kunnen plukken. Het kan echter ook zijn dat men vandaag investeringen doet die een zeer lange tijd zullen meegaan (bijv. ondergrondse leidingen), zodat ook nog onze kinderen ervan zullen genieten. Belangrijk dus dergelijke zaken in de gaten te houden.
  2. Renterisico. In het voorbeeld hierboven konden rentevoeten niet veranderen, maar in de realiteit kan dat natuurlijk wel. Stel dat na 20 jaar, wanneer de overheid die lening moet terugbetalen, de rentevoeten gestegen zijn tot 6%. Als de overheid nu een nieuwe lening aangaat, betaalt ze dubbel zoveel rente. De samenleving moet die extra last kunnen dragen. Dit is renterisico. Rentevoeten zijn bovendien “mean-reverting”, hetgeen wil zeggen dat ze altijd rond een lange-termijn gemiddelde fluctueren. Staan ze boven het gemiddelde, dan gaan ze wellicht naar onder. Staan ze onder het gemiddelde, dan gaan ze wellicht naar boven. Dat kan snel gaan of dat kan lang duren. In ieder geval, je zou dus met minstens een beetje betrouwbaarheid kunnen zeggen dat de rentevoeten momenteel onder dat lange-termijn gemiddelde zitten en dat je moet opletten voor hogere rentevoeten later. Als je nu de schuld verhoogt, maar je kan in de toekomst geen renteverhoging verdragen, dan moet je er zeker voor zorgen dat de schuld in de toekomst afbetaald kan worden. M.a.w. dat je ze dan niet moet herfinancieren.
  3. Kredietwaardigheid. In het voorbeeld hierboven kreeg de overheid zonder problemen een nieuwe lening. Dat is ook niet altijd het geval. Wat als de kredietwaardigheid van onze overheid zo slecht is geworden dat ze niet langer een lening krijgt? Ook dan bestaat er een probleem dat de economie zwaar zal treffen. Ze zal ofwel fors de belastingen moeten verhogen of eenmalige ingrepen moeten doen om de lening te kunnen afbetalen. Nog erger is een faillissement, of “default”, waarbij de overheid gewoon niet langer haar schulden afbetaalt. Ook dit zal enorme schade veroorzaken.
  4. Afbetalen. Als je wel wat marge hebt qua draagkracht op vlak van rentelasten, dan zou je in principe de schuldgraad een hele tijd constant kunnen houden of misschien zelfs kunnen verhogen. Is dat echter niet het geval, dan doe je er goed aan de schuldgraad af te bouwen, om zo je blootstelling aan renterisico te verminderen. Als je je schuldgraad afbouwt, moet er uiteraard wel cash betaald worden. Leningen worden afbetaald zonder dat nieuwe leningen worden aangegaan. In dit geval kunnen het dus wél de kinderen zijn die de schulden van de ouders terugbetalen. In het slechtste geval kan de overheid vandaag 1 miljard lenen, die gratis uitdelen aan haar burgers, en binnen 20 jaar de generatie van die tijd de lening laten terugbetalen met hogere belastingen of andere inkomsten. Het kan dus wel, maar het is zeker niet zo eenvoudig.

Ik zou dus iedereen die tégen het verhogen van de overheidsschuld is willen aanmanen om gebruik te maken van een beter argument als “onze kinderen moeten het afbetalen!”. Dat is een vrij emotioneel argument en het houdt niet eens altijd steek. Hierboven heb ik al enkele argumenten, maar er zijn er vast nog meerdere te bedenken. Maar laat die kinderen nu maar even gerust.

3 gedachten over “Betalen onze kinderen onze overheidsschuld af?

  1. Bedankt, veel genuanceerder dan tweets🙂 Blijft wel dat je argumenten wat simplistisch kunnen samengevat worden als ‘doorschuiven van lasten (herfinancieringsrisico of afbetalingen, rentebetalingen,…) naar toekomstige generaties’ (al of niet met lusten erbij… – waar ik aan twijfel in het geval van België).
    Ook is er een opportuniteitskost. Schuldratio kan niet onbeperkt blijven stijgen (het ‘maximum’ is afhankelijk van land tot land, bv. Japan zeer hoog dankzij hoge spaarquote van gezinnen). Nu meer lenen betekent dus ook minder capaciteit om in de toekomst* tegenslagen (bv. nieuwe financiële of economische crisis, vergrijzing, rampen, oorlog,…) op te vangen met extra schulden (*ik heb mijn best gedaan om niet het woord ‘kinderen’ te gebruiken ;-))

  2. Goede punten (waarover ik het ook al eens heb gehad hier: http://www.economieblog.be/wordpress/gastpost-waarom-staatsschuld-niet-is-als-andere-schuld/).

    Je vermeldt ook niet het effect van inflatie. De 1 miljard die nu wordt geleend zal over 20 of 30 jaar in reele termen een stuk minder waard zijn, en dat versterkt nog het argument.

    Wat de schuldgraad betreft die Henk aanhaalt, ook in die discussie spelen inflatie, en de evolutie van het reele BBP. Ik denk niet dat de schuldgraad per se zo belangrijk is – wat van belang is, is dat de rentelast voor de overheid behapbaar blijft. Zolang schulden gemaakt worden om te investeren, en het rendement van die investering hoger ligt dan de rentelast is er in principe weinig of geen probleem.

    Maar als de overheid leent om lopende uitgaven te betalen, dan is de penarie niet veraf…

    • Inderdaad Koen, wat ik hier schrijf is grotendeels geinspireerd op onze discussie indertijd en ook uw blog die je kort daarna schreef. Heb ik veel uit geleerd.

      Wat die inflatie betreft heb je gelijk, al zal dat effect op de coupon zelf minder zijn in absolute waarde dan op de volledige schuld. Bovendien zit in de rentevoet die je betaalt ook een premium voor verwachte inflatie en een (risico)premie voor onverwachte inflatie. Eigenlijk betaal je er dus, langs de andere kant, ook voor. Maar alle inflatie die die premia overstijgt zal uiteraard mooi meegenomen zijn.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s