Wat bedoelen economen met “baten”?

Onlangs was er op Twitter nogal wat discussie over een opiniestuk van Paul De Grauwe in De Morgen. Zijn analyse komt erop neer dat onderwijs zowel individuele als collectieve baten met zich meebrengt. Een voorbeeld van een individuele baat is het hogere loon dat een universitair geschoolde burgerlijk ingenieur zal ontvangen. Een voorbeeld van een collectieve baat is o.a. het feit dat door dat diploma het kennisniveau van een samenleving stijgt. Vervolgens redeneert hij: het is niet zo gek om aan studenten een iets hoger bedrag ter inschrijving te vragen omdat de individuele versus de collectieve baten van zo’n diploma toch eerder 50-50 benaderen dan 5-95. Hij zegt niet dat ze 50-50 zijn, hij zegt dat ze dichter bij 50-50 liggen dan bij 5-95. En dat is zo gek nog niet als je weet dat het grootste voordeel van universitaire diploma’s toch vooral individueel zijn (loon, kansen, carrière, etc.). Die 5-95 is trouwens gebaseerd op de huidige inschrijvingskost, waarbij de student maar ongeveer 5% van de totale kost van zijn opleiding draagt. De rest is voor de samenleving als geheel.

Hij kreeg toch heel wat kritiek op die redenering. Bijvoorbeeld:

Of:

Wat als je het zou toepassen op gezondheidszorg? Moeten mensen opeens dan hun volledige behandeling zelf betalen omdat, zeg nu zelf, ze toch vooral zelf genieten van de baten van de behandeling? Of die maximale ontplooiing in functie van de verdienste, telt dat niet mee als baat? Ik ben het met deze tweets dus niet eens. De redenering van Paul De Grauwe is universeel toepasbaar en dat is een rechtstreeks gevolg van de draagwijdte van het begrip “baten”. Een belangrijk nadeel is dat het allemaal nogal abstract blijft, maar dat heb je vaak met big-picture logica.

Als je “baat” opzoekt in de Van Dale, dan vind je:

baat v(m) baten 1 nut, voordeel: een gelegenheid te ~ nemen er gebruik van maken; 2 stoffelijk voordeel, winst: kosten-batenanalyse; ten bate van ten voordele van

Laat mij er een belangrijk woord uitpikken: nut! Als economiestudent word je al vrij snel bekend met het woord “nut”, of in het Engels: “utility”. Wikipedia zegt daarover het volgende:

“Utility is the ability of something to satisfy needs or wants.”

Meteen wordt duidelijk dat “utility” of “nut” of “baten” dus zeer algemene begrippen zijn die een volledige lading dekken. De redenering van collectieve en individuele baten kan dus perfect toegepast worden op ieder vraagstuk. Immers: een samenleving die een goede sociale zekerheid wenst, dat zijn toch ook baten die mogen doorwegen bij prijszetting? Een samenleving die jongeren eerlijk de kans wil bieden om te studeren, zelfs als hun ouders amper iets verdienen, dat zijn toch ook collectieve baten die mogen doorwegen bij de prijszetting?

Als we het toepassen op gezondheidszorg, dan zouden we kunnen stellen dat het misschien lijkt alsof de voordelen vooral individueel zijn, maar als je verder kijkt moet je ook erkennen dat we in een land zitten waarin de meeste mensen een publiek gefinancierde gezondheidszorg ondersteunen, omdat dit ook de armsten uit de nood helpt. Ik voel mij daar goed bij, wetende dat die mensen niet in de kou staan. Dat zijn collectieve baten en die maken het verantwoord dat gezondheidszorg vooral collectief gefinancierd wordt. Dat is dus een voorbeeld van de redenering.

Al bij al is het mooie aan deze manier van denken dat ze dus bijzonder universeel is. Alle baten… alle alle alle baten… tellen mee. Ze kunnen trouwens ook negatief zijn… dan worden ze doorgaans “kosten” (kosten/baten analyse…) genoemd. Dat begrip staat mij echter minder aan, omdat het ons (foutief) teveel aan euro’s doet denken en te weinig aan negatieve waarde of nut. Vervolgens sta je voor de moeilijke opdracht om baten te verdelen tussen individuele en collectieve baten. Dat is dus waar de zaken vrij abstract worden en we vooral moeten rekenen op logica en democratie. Misschien dat de wetenschap daar ooit nog verandering in kan brengen, maar dat zal nog wel even duren.

2 gedachten over “Wat bedoelen economen met “baten”?

  1. Pingback: Staken onderzoekers het ganse jaar door? | De blog van Kurt

  2. Pingback: De onderzoeker vs. de onderzoekers | De blog van Kurt

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s