Pensioensparen: in ideale omstandigheden stort je álles in januari

Sommige mensen doen aan pensioensparen zodat ze later geen te sterke terugval in hun levenskwaliteit moeten ondergaan. Er zijn vele manier om aan pensioensparen te doen, maar de bekendste is ongetwijfeld de derde pijler die de overheid fiscaal aantrekkelijk maakt. Ieder jaar kan je tot 30% van je storting recupereren op je belastingsaangifte. In 2014 kan je maximaal 950 euro storten in zo’n fonds en dus maximaal 285 euro belastingen uitsparen. Ik heb al eens een stukje geschreven over pensioensparen dat ingaat op vele vragen, dus daarover ga ik het hier nu niet hebben. Maar januari komt eraan en daarom is het tijd om dit even mee te geven: indien mogelijk kan u best alles in januari storten. De volledige 950 euro in januari dus, in plaats van het bedrag te verdelen per semester, trimester of maand.

De reden is eenvoudig. Het fiscale voordeel (lagere belastingen dus) voor 2014 heb je sowieso, of je nu op 1 januari 2014 of 31 december 2014 je volledige storting doet, of verspreid doorheen het jaar. Maar als je in januari je storting doet, bouw je al 12 maanden lang rendement op. Hoe later je stort, hoe meer rendement je verliest doordat het geld niet rendeert in je pensioenfonds. Er zijn natuurlijk enkele details. Stel bijv. dat je het geld niet ter beschikking hebt, dan mag je deze post natuurlijk volledig negeren. Je kan niet storten wat je niet hebt. Maar als je het geld wel hebt, dan zal dat wellicht op een spaarrekening staan, waar de rente momenteel bijzonder laag is.

Stel dat een spaarrekening 2% opbrengt en dat je pensioenfonds een verwacht rendement heeft van 5%. Als je alles begin januari stort, dan heb je eind december 997.50 euro in je fonds. Als je alles eind december stort, dan heb je uiteraard maar 950 euro in je fonds eind december en min of meer 19 euro rente op je spaarboekje. Dat is een verschil van 28.5 euro of 3% van 950 euro. Het fiscale voordeel is uiteraard voor al die stortingen gelijk en maximaal 285 euro. Maar op de belegging zelf verlies je toch heel wat geld, en dat zou jammer zijn als je het geld toch ter beschikking zou hebben. Slimme mensen zullen nu zeggen: ja, maar geld in een pensioenspaarfonds draagt risico, terwijl een spaarrekening toch veilig is! Dat klopt ja, maar mijn vraag aan jou is dan: waarom zou je geld op een spaarrekening laten staan als je toch al lang bereid was om dat risico te trotseren?

Stel nu dat je 950 euro zou storten in januari, of dat bedrag zou spreiden per maand. Als je alles begin januari stort verwacht je 997.50 euro eind december. Als je maand per maand 79.17 euro stort verwacht je eind december 971.58 euro in je fonds en heb je doorheen het jaar 10.32 euro rente opgebouwd op je spaarrekening, voor een totaal van 981.90 euro. Dat is dus een verschil van 15.60 euro of 1.64% van 950 euro. Uiteraard is dat verschil niet supergroot, maar als je het geld toch ter beschikking hebt is het makkelijk om het verlies te vermijden. In realiteit zal je zelfs nog minder rente opbouwen omdat je getrouwheidspremie volledig wegvalt. Geen enkel deel van je spaarsom staat immers 12 maanden vast. De rente daarop zal dus nog een pak lager uitvallen. Aan een rente van 0.75% per jaar is het verschil tussen meteen storten en per maand storten al 22.06 euro of 2.32% van 950 euro. Voor iemand van de boerenbuiten, zoals ik, kan dat toch tellen.

De reden die je vaak zal horen om gespreid te storten is de volgende. De beurs staat soms hoog en soms laag. Als je in één keer koopt en je hebt pech, dan koop je net hoog en kan het alleen nog zakken. Als je daarentegen verspreid koopt, dan koop je soms hoog en soms laag en heb je gemiddeld geen probleem. Men noemt die strategie dollar cost averaging (DCA).

Ik volg dit argument niet echt. Het traditionele argument tegen DCA is dat beurs op een termijn van maanden zo goed als onvoorspelbaar is, in de zin dat de kans dat de beurs zal zakken of stijgen over een aantal maanden praktisch constant is doorheen de tijd. Dit wil niet zeggen dat de kans op stijgen en dalen gelijk zijn, enkel dat beide kansen constant zijn doorheen de tijd. Bijvoorbeeld: als we deze maand een kans van 49% hebben op een dalende beurs, is dat volgende maand ook zo. Als we spreken op een termijn van jaren, dan is dat duidelijk niet het geval (zie mijn eerdere posts), maar we spreken hier in termen van 1, 3 of misschien 4 maanden. Op zo’n termijn kan je amper voorspellingen doen die verklaringskracht hebben. Ook zijn er niet echt sterke bewijzen dat de beurs nu eens hoog en dan eens laag zou staan op een maandelijkse horizon. Achteraf staat de beurs uiteraard altijd hoog hier en laag daar, dat zie je op iedere grafiek. Maar vooraf (en dit is belangrijk voor ons!) is er geen goede manier om te voorspellen waar de beurs zal staan binnen één maand of een paar maanden. Zoals ik zei, op langere horizonten, zoals 5 jaar, zijn er wel zo’n bewijzen.

Om de logica van vooraf en achteraf nog even te illustreren: als je een munt opgooit en een sommetje bijhoudt: +1 als het kop is en -1 als het munt is, dan zal je achteraf ook zien dat die som soms hoog is en soms laag. Wil dat zeggen dat je op voorhand kan bepalen of je hoog of laag zit? Natuurlijk niet. Je kan denken dat je hoog zit, enkel om een jaar later te zien dat alles gewoon verder gestegen is. Hieronder een voorbeeld van zo’n som op basis van kop en munt. Lijkt veel op de beurs, niet?

kopmunt

Market timing, zoals dat dan heet, is een strategie die niet echt succesvol blijkt te zijn, of op zijn minst is haar succes controversieel. Market timers proberen op basis van signalen (of hun buikgevoel) te bepalen wanneer de beurs zal zakken of stijgen. Zoals je wel kan opmaken uit mijn andere blogposts ben ik niet echt een believer wanneer het aankomt op market timing. De reden is eenvoudig: er bestaat weinig tot geen empirisch bewijs van het succes van zulke strategieën.

Voor mij is het dus eenvoudig: als ik besloten heb om in een bepaald jaar aan pensioensparen te doen, en als ik het geld ter beschikking heb, dan stort ik alles in januari.

edit: Ik heb recent wat literatuur opgezocht omtrent DCA. De vroegere papers komen tot de conclusie dat DCA inferieur is aan lump-sum investing (alles in één keer storten). Meer recente papers gebruiken complexere methodes en lijken wel te kunnen aantonen dat DCA bepaalde vormen van risico kan inperken. De kans op grote verliezen zou bijvoorbeeld kleiner kunnen zijn. Wat echter vrij logisch is, is dat DCA sowieso aan je rendement zal vreten omdat je geld langer in een laagrentend product zit en minder lang in een hoogrentend product. In essentie verlaag je met DCA dus zowel je risico als je rendement.

3 gedachten over “Pensioensparen: in ideale omstandigheden stort je álles in januari

  1. Beste Kurt,

    Enkele puntjes:

    1. Ik lees je bijdragen (en tweets met de gevoerde discussies) al enige tijd met graagte omwille van de gretigheid die deze uitstralen om financiële begrippen deskundig en bevattelijk aan te pakken & hoop er meer te lezen.
    Toch hierbij enige constructief bedoelde bemerkingen, die ik niet in mijn pen kon houden.

    2. Verschuiving van risicoprofiel…

    Je gaat uit van de in artikels zoals in Netto, … veelal gebruikte premisse dat spaargeld steeds op een spaarboekje staat alvorens in een pensioenspaarfonds belegd te worden (en zij gaan er dan ook nog van uit dat dit al verdiend is bij het begin van het jaar) … je zou dit in een correct samengestelde beleggingsportefeuille in een zelfde risico/rendementsklasse dienen te steken voor zowel als na het investeren in een pensioenspaarproduct… anders verander je het risicoprofiel van de investeerder/spaarder en vergelijk je appelen met toch al wat meer peervormiger fruit.

    Dan zit je in dezelfde premisse als in je eerdere blog over het effect van de fiscale aftrek bij pensioensparen waar je wel een gelijk rendement neemt voor een niet-fiscaal en een fiscaal aftrekbaar pensioenspaarfonds & dan valt een timingvoordeel i.m.h.o. ook weg zowel qua financieel rendement & uiteraard ook qua fiscaal rendement gezien de annualiteit van de belastingen.

    3. Gespreid beleggen geeft wel degelijk een risicodaling – vertrekkende van een risicovrije belegging.

    Je stelt dat er geen rendementsvariatie is qua timing indien je in een enkele som instapt of gespreid.

    Ik zou durven verwijzen naar een veelheid aan studies over ‘Dollar Cost Averaging’ die dit effect wel degelijk aantonen – zij het met ene genuanceerde interpretatie; dat de beurs bij het begin van een jaar hoog of laag staat, weten we niet, net zomin als voor de rest van de maandelijkse instapmomenten bij gespreid beleggen.

    Hetgeen we wel kunnen nagaan is wat het effect zou zijn bij een veelheid aan mogelijke gevallen (Zowel met reële historische cijfers als met Monte Carlo simulaties met gelijke volatiliteitsdrift & rendementsverwachting krijgen we een degelijke reductie van het risico op een kapitaalverlies (hier te interpreteren als van de stortingen in het betrokken jaar) na de betrokken periode met ook enkele tientallen percenten (minder kans op groot kapitaalverlies) – de exacte bedragen ontgaan me even… ik snor de studies voor je op als je wil).

    Het gemiddeld uiteindelijk verlies doordat je gespreid belegt (i.e. het verschil in return tussen het verwachte rendement in een pensioenspaarfonds en de risicovrije rente over de gemiddelde periode) weegt niet op tegen het grotere risico dat je in huis haalt door de markttiming maar eenmaal te trotseren in plaats van 12 maal voor kleinere ‘inzetten’… ook hier weer een kwestie van kansen op verlies/winst & geen zekerheid.
    Dat er na 12 maanden een effect is, impliceert dat dit effect voor deze storting blijvend is voor de rest van de looptijd: er komen geen rekeneenheden bij of af eens het einde van het betrokken jaar…

    Zekerheid dat je beter zit is dan ook niet aanwezig, maar je hebt wel minder kans op een groot kapitaalverlies (lees: minder return gezien na enkele decennia de waarschijnlijkheid van een negatief eindrendement infinitesimaal is).

    4. Extra fiscaal rendement voor stortingen na 60 jaar

    De fiscale anticipatieve heffing op 60 jaar is ook berekend op een vol jaar (zowel voor 1 dag of 365 belegd te zijn in een pensioenspaarfonds, krijg je een fictief rendement aan 4,75% over 365 dagen aan je broek als fiscale fictieve rendement…), waarbij je dan 10% betaalt op dit notioneel kapitaal.

    In beide blogs merk ik op dat je voorbijgaat aan het feit dat de einddatum waarop het eindkapitaal beschikbaar is (behoudens uitdovende uitzonderingen), echter 65 jaar (wettelijk vastgelegd) is en dus 5 jaar nog bijkomende stortingen kan doen met fiscaal voordeel … maar zonder fiscaal nadeel gezien de anticipatieve heffing dan al geïnd is.

    Hier heb je dan voor de stortingen na de 60ste verjaardag (en dan is de datum van storting best kort na je verjaardag gelegen om de 10% heffing te vermijden) een bijkomend rendementsvoordeel van ruim 30% op een beleggingstermijn van 5 jaar tot 1 jaar … best wel een aardige incentive dan bovenop het beleggingsrendement… Eureka!

    Je dient om fiscaal voordeel te hebben een minimumduurtijd van 10 jaar te hebben en minimaal 5 jaren met stortingen te hebben; als je je liquiditeitsbeperking uit je eerdere blog wenst te beperken, kan je ook enkel een eerste bescheiden som op je 55ste storten (om te beginnen) en dan wachten tot na je 60ste … tel uit je winst!

    5. Reële marktvergelijking… een idee?

    Verder zou je ook een studie kunnen maken met betrekking tot de return/risk verhouding van de mogelijke pensioenspaarfondsen (met kosten verrekend… deze zijn in de praktijk moeilijker negocieerbaar door het beperkt aanbod dan bij andere beleggingsfondsen), en het bredere gamma van beleggingsfondsen – of John Bogle indachtig, in indexfondsen met een gelijkaardig beleggingsbeleid als een ‘gemiddeld’ pensioenspaarfonds, doch met lagere beheers- en instapkosten.

    Alvast geef ik je mijn – zij het intuïtieve – conclusie mee: beleg beter in een degelijk (index-)fonds en laat je fiscaal voordeel schieten in ruil voor een vrijere investeringskeuze & een betere liquiditeit.

    Mvg,

    Bart Van den Broeck

  2. Bart, bedankt voor uw bijdrage. Ik zal proberen zo kort mogelijk en punt per punt te antwoorden op uw opmerkingen.

    1) Geen probleem, ik hoor graag de opmerkingen van lezers🙂

    2) Akkoord. Dit punt maak ik ook in de tekst zelf. Maar mijn assumptie is als volgt: geld staat op een spaarrekening maar de eigenaar heeft eigenlijk de wens om dit te beleggen. Lees: zijn nut is hoger wanneer hij belegt. Risico is inderdaad lager wanneer het geld op een spaarrekening staat, maar daarom niet meteen het nut van de eigenaar van dat geld. Ik zeg dan: als je toch een risico-aversie hebt die beleggen toestaat, doe het dan vroeger beter dan later, alle andere zaken constant.

    3) Ook akkoord dat gespreid beleggen een risicodaling met zich meebrengt. Dat is logisch aangezien meer kapitaal langer op de spaarrekening zal blijven staan (als het al op de spaarrekening zou staan). Maar gespreid beleggen brengt ook een lager verwacht rendement met zich mee. Of die afweging goed of slecht is, is volgens mij aan de belegger en wordt ook beïnvloedt door marktprijzen. Maar in ieder geval: ik wil de studies waarover u spreekt graag eens zien, aangezien ik tot op heden DCA niet echt als een goede strategie zie, maar altijd opensta tot openbaringen wat betreft tegenovergestelde visies🙂

    4) Lijkt me een goed punt en ik ga inderdaad voorbij aan alles wat er na je 60e gebeurd, omdat dat sowieso voordelig is. 0.7X uitgaande cashflow maar toch X eigendom verwerven, plus nog rendement opbouwen, dat is een kans die niemand kan laten liggen denk ik. Wat u met die laatste zin (“Je dient om fiscaal voordeel te hebben…”) bedoelt weet ik niet goed. In mijn simulatie wordt het verschil in IRR tussen pensioensparen en ‘gewoon beleggen’ enkel maar groter naarmate de beleggingshorizon kleiner wordt. Ik zou dus denken dat je zelfs met korte beleggingshorizonten toch fiscale voordelen hebt. En na 60 uiteraard enkel maar voordelen. Bedoelt u soms dat je best na je 55e begint omdat alle stortingen vóór je 55e negatief wegen op je totale IRR en alle stortingen na je 55e positief op je IRR? Die analyse van IRR per storting wil ik al langer eens zelf maken maar ben er nog niet toe gekomen.

    5) Ik ben de laatste tijd ook stevig aan het nadenken over de afweging tussen enerzijds pensioensparen en anderzijds passieve indices aanhouden. Het probleem met die passieve indices is dat ik nog niet echt iets ben tegengekomen dat slechts 0.10% beheerskosten heeft. Het liefst van al zou ik zo breed mogelijk zitten, een beetje a la Vanguard Total World ETF, maar die hebben geloof ik ook ongeveer 0.2% beheerskosten. En natuurlijk ook wat meer risico. Maar ik speel wel met het idee in ieder geval.

    Mvg,
    Kurt

  3. Ik ken iemand die op een bekende financiele site de crash van mei 2010 heeft voorspeld. Niet de grootte, dat alles op één dag zou dalen, maar dat de crash een maandje zou duren. Naar eigen zeggen kan hij alleen X, en met mate Y voorspellen. Nu zegt hij dat hij de crash van 1987 ook had voorspeld. Hij doet wel meerdere voorspellingen maar ze lijken niet altijd uit te komen. Hij zegt de schuld van de FED, die slechte data aanlevert. Ik heb zelf meegemaakt dat de FED een error heeft gemaakt in hun releases. Hij heeft waarschijnlijk een model ontdekt dat een weldegelijk bestaand effect uitbuit. Dat model is helaas afhankelijk van slechte data waardoor zijn voorspellingen niet uitkomen. Een frappante voorspelling was het einde van de bullmarkt van bonds in jun 2012. Hij miste met één maand. Ik wil en zal moet geloven!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s