Waarom maakt meer kapitaal een bank veiliger?

Er is de laatste tijd heel wat te doen over de nieuwe bankenwet. België gaat verder dan Europa in haar regelgeving en zou volgens de grootbanken te streng zijn. Koen Schoors legt in Terzake uit dat hij het eens is met de banken in die zin dat de overheid niet zou moeten proberen om banken veilig te maken. Banken moeten risico nemen, dat is immers hun functie. Ze nemen en herverdelen risico. Zelfs eenvoudigweg spaargeld ontvangen en dat uitlenen aan bedrijven houdt risico’s in. Ik ben ook akkoord dat risico’s nemen of herverdelen geen probleem is. Sommige mensen horen het woord “swap” en denken meteen aan exotische zaken die groot risico meebrengen, terwijl swaps in realiteit vaak dienen om risico’s te verlagen.

Wat wél een probleem is, is de hoeveelheid kapitaal die in de bankensector wordt aangehouden. Banken moeten véél en véél meer kapitaal aanhouden. Nu ligt dat gemiddeld ergens rond de 4 à 5% van hun totale waarde. Ik denk dat dat gigantisch omhoog moet om de banksector gezond te maken, niet naar 8 of 9% maar eerder richting 20-30%. Maar waarom moét een bank dan meer kapitaal aanhouden, terwijl we bedrijven zulks nooit zullen verplichten? Wel, bedrijven kunnen rustig failliet gaan zonder teveel weerslag op de economie (tenzij ze allemaal samen failliet gaan natuurlijk). Maar banken hebben soms balansen die groter zijn dan het BBP. Als zo’n instelling failliet gaat kan dat (zo stelt men althans) gigantische schade veroorzaken aan de economie. Daarom moeten banken als een speciaal geval bekenen worden en moet hun kapitaal gereguleerd worden. Waarom een bank veiliger wordt wanneer ze meer kapitaal aanhoudt, leg ik hier uitgebreid uit aan de hand van een eenvoudig economisch model dat in de jaren ’70 werd bedacht door Nobelprijswinnaar Robert Merton.

Laten we ons een eenvoudige bank inbeelden. Deze bank financiert zich op twee manieren: enerzijds met kapitaal (of eigen vermogen: beleggers kopen aandelen van de bank) en anderzijds met schulden (of vreemd vermogen: beleggers kopen obligaties van de bank). Het geld dat de bank hiervoor ontvangt wordt gebruikt om activa (bezittingen) aan te schaffen. Bijvoorbeeld: men koopt overheidsobligaties, men verstrekt leningen zoals hypotheken en investeringskredieten, en dergelijke meer. Onze eenvoudige bank is heel braaf en heeft 100.000 euro opgehaald bij aandeelhouders en 100.000 euro bij obligatiehouders (50% kapitaal dus). De aandeelhouders hoeft de bank niet terug te betalen, maar de obligatiehouders natuurlijk wel. Om het simpel te houden veronderstellen we dat onze bank obligaties heeft uitgegeven die allemaal binnen 5 jaar terugbetaald moeten worden. Indien de bank dat dan niet kan doen, gaat ze failliet. De balans ziet er dus zo uit:

balans

Merk ook op dat kapitaal niet is zoals geld in een sok onder het bed of zoals geld op een spaarrekening. Kapitaal is niet hetzelfde als een potje dat je bijhoudt voor slechte tijden. Kapitaal heeft enkel te maken met de manier waarop de bank zich financiert. Een deel is kapitaal, de rest is schuld. Met dit geld koopt ze activa.

Een bank is natuurlijk een onderneming en elke onderneming heeft een marktwaarde. De marktwaarde van de bank is gelijk aan de marktwaarde van alle activa. De economie gaat op en neer, aandelen gaan op en neer, en dus gaat zo’n marktwaarde op en neer, al zal ze gemiddeld stijgen. In ons eenvoudige model gaan we veronderstellen dat de bank failliet gaat wanneer ze binnen 5 jaar haar obligaties niet kan terugbetalen. En om te beoordelen of ze dat kan, kijken we naar de marktwaarde van de activa. Als de waarde van de activa na vijf jaar hoger is dan de schulden die terugbetaald moet worden dan is er geen probleem. Echter, als de waarde van de activa van de bank op het einde van die vijf jaar lager is dan de schulden, dan gaat de bank failliet. Zelfs als ze alles verkoopt zal ze niet haar schulden kunnen terugbetalen.

We hebben nu dus de structuur van onze bank en de voorwaarde voor een faillissement besproken. Het enige wat nu nog rest is om eens te kijken naar die activa en hoe die schommelen doorheen de tijd. We kunnen daar een statistisch proces op plakken, en dat vergt wat wiskunde. Het komt er gewoon op neer dat de waarde van de assets gemiddeld zal stijgen met ongeveer 0.5% per maand, maar dat er ook grote en onvoorspelbare schokken zullen zijn.

(Voor de nerds: het maandelijks rendement op de activa is gemiddeld 0.5% met een standaardafwijking van 5%.)

Alle ingrediënten zijn nu op zijn plaatst om te zien wat er allemaal met deze bank kan gebeuren. We kunnen bijvoorbeeld makkelijk een mogelijk toekomstig pad van de activa simuleren. Als je meer wil weten over simulatie kan je mijn andere blogpost lezen over simulatie. Als ik drie mogelijk paden simuleer, dan kunnen die er bijvoorbeeld zo uitzien:

driepaden

Zoals jullie zien is de waarde van de activa na vijf jaar in alle drie de gevallen boven 100.000 euro en zal de bank dus niet failliet gaan. In het blauwe geval is het echter wel heel nipt geweest. Het was bijna zover… Laten we dit nu eens niet drie, maar tienduizend keer simuleren! We kunnen dan kijken in hoeveel gevallen de bank failliet gaat en dus de kans op een faillissement berekenen.

De waarde van de activa bij de start is altijd 200.000 euro. Als de bank 50% kapitaal aanhoudt heeft ze dus 100.000 euro kapitaal en 100.000 euro schulden. Uit de simulatie blijkt dat de bank ongeveer 0.80% kans heeft om failliet te gaan na vijf jaar. Die kans is toch zeer klein. Laten we nu eens veronderstellen dat de bank niet 50% maar 25% kapitaal zou aanhouden, m.a.w. 50.000 euro kapitaal en 150.000 euro schuld. Uiteraard moet de bank nu ook meer terugbetalen na vijf jaar. De kans op faillissement is nu al gestegen tot 9%. En als de bank slechts 5% kapitaal zou aanhouden wordt die kans al 24%. We zien dus duidelijk dat minder kapitaal wil zeggen dat de kans op een faillissement stijgt! De intuïtie is heel eenvoudig: hoe minder kapitaal een bank aanhoudt, hoe meer schulden ze heeft uitstaan. De waarde van de activa schommelt op en neer, en hoe hoger die schulden liggen, hoe groter de kans dat de waarde van de activa er ooit wel eens onder zou kunnen liggen. En dan is het zover natuurlijk!

Als we kijken naar de verdeling van de waarde van de activa na vijf jaar, dan bekomen we onderstaand histogram. De rode lijn stelt de 100.000 euro lijn voor, die belangrijk is voor onze bank met 50% kapitaal. Alle gevallen aan de linkerkant van die lijn staan voor een faillissement. En nu kan je nogmaals zien dat wanneer je minder kapitaal hebt, je dus meer schuld hebt en die rode lijn dus naar rechts zal verschuiven. Hoe meer die rode lijn naar rechts zal verschuiven, hoe meer gevallen er links van de rode lijn zullen liggen. Bijgevolg: hoe groter de kans op faillissement!

(Voor de nerds: de waarde van de activa na vijf jaar is in dit model inderdaad lognormaal verdeeld, zoals je kan zien op de grafiek. Dit is natuurlijk omdat het rendement normaal verdeeld is. Analytisch gezien kan je de parameters van de verdeling ook gewoon berekenen in het model en zo de kans op een faillissement 100% correct berekenen.)

histogram

De intuïtie achter “meer kapitaal aanhouden!!!” is dus zeer eenvoudig. Langs de ene kant hebben we de activa van een bank waarvan de waarde niet beïnvloed wordt door de mix tussen kapitaal en schulden, maar door economische schokken en de risico’s die de bank neemt. Langs de andere kant hebben we de financieringsmix van de bank (kapitaal & schulden). Hoe minder kapitaal, hoe hoger de schulden. En hoe hoger de schulden, hoe groter de kans dat de activa onvoldoende zullen blijken om de schulden af te betalen. In dat geval spreken we van een faillissement.

Natuurlijk stelt dit model veel zaken simplistisch voor, maar het was ons hier niet om precisie te doen, maar om intuïtie. Banken moeten MEER kapitaal aanhouden! Bovendien moeten ze ook MEER kapitaal aanhouden wanneer hun activa risicovoller worden. Op die manier verkleint de kans op een faillissement, hetgeen een groot deel van het hele too-big-to-fail probleem oplost. En laat in hemelsnaam nooit nog een belastingbetaler opdraaien voor een onderneming.

6 gedachten over “Waarom maakt meer kapitaal een bank veiliger?

    • Ja, toch ongeveer. In realiteit zijn er veel meer producten, en dat maakt alles complex. Maar in eenvoudige termen is kapitaal gewoon eigen vermogen (incl. reserves, overgedragen winst, etc…).

      • Interessant. De bank (bankje) waar ik werk heeft ca. 130 miljoen euro aan eigen vermogen en een balanstotaal van iets meer dan een 1 miljard euro. Lijkt me stabiel te zijn.

        Als ik dan kijk naar bv Belfius, dan doen de cijfers me huiveren: Balanstotaal van 212 miljard euro en een EV van amper 5 miljard euro.
        KBC doet bete met 220 miljard euro versus 12 miljard, maar toch..

        Kleinere banken zullen hier wel beter scoren.

  1. Dat is meer dan 10%, is relatief toch zeer goed. Maar als we even absoluut kijken, wat je eigenlijk wil is een bank die X% op faillissement binnen het jaar heeft. Stel je wil banken met een A-rating, dan is dat 0.07% kans op een faillissement binnen het jaar. En dan moet je dus zorgen dat je kapitaal genoeg is om al die andere 99.93% van alle mogelijke scenarios te overleven. Dat in een model gieten is aartsmoeilijk, maar conceptueel komt het daar ongeveer op neer. Ik denk dat je daarvoor echt richting 20-30% kapitaal moet. We onderschatten risico de hele tijd. Kan je je een wereld inbeelden die binnen die 0.07% van worst-case scenarios valt? Volgens mij heb je dan een aanval van aliens of 20 vulkaanuitbarstingen, en dan weet ik niet eens of een bank nog zo belangrijk is🙂

  2. Met als gevolg een ferme balansafbouw, deleveraging, krimpende economie (kredietschaarste), groeiende werkloosheid etc.. We zullen nog door een donkere periode gaan (evt flirten met deflatie?) vooraleer de 20% aan eigen vermogen wordt bereikt.
    Want tegen de huidige koersen vers aandelenkapitaal ophalen zal niet lukken voor de meeste banken.
    Voor een bank aan KBC (als voorbeeld) spreken we dan over een op te halen kapitaal van een goede 30 miljard euro en dit tegen een huidige marktkapitalisatie van 16 miljard euro. Verkoop van assets is geen optie meer, gezien reeds zowat alles verkocht en de markt niet echt een ideaal is om te verkopen omdat er zovelen assets moeten verkopen.
    Het wordt nog een hele oefening!

    Ik ben het zeker met je eens dat 20% eigen vermogen een must is voor elke bank. De risico’s zijn gewoon te groot. Eens dat punt bereikt, kunnen we verder werken aan een meer duurzame groei.

  3. Die 20% was maar een cijfer zonder veel wetenschappelijke ondersteuning he. Of het echt 20% moet zijn, of eerder 15% of eerder 40%, dat weet ik niet. Waar ik wel zo goed als zeker van ben is dat ratio’s van 8 a 9% ons niet gaan beschermen tegen toekomstige crises. Het moet dus hoger volgens mij, maar je moet dat verstandig doen he. Niet op 3 jaar tijd want dat is onhaalbaar. Geef banken voldoende tijd.

    Als je spreekt over werkloosheid en een krimpende economie moet je ook de langetermijnkosten voor ogen houden. Too big too fail moet volledig de wereld uit want het richt gigantische schade aan. Ik ben niet zijn grootste fan, maar Nassim Taleb zegt altijd: je moet skin in the game hebben. En dat is ook zo. Er moet iets te verliezen zijn. Aandeelhouders en obligatiehouders moeten alles kunnen verliezen als hun bank slecht beheerd wordt. Ze mogen nooit nog denken dat de overheid hen wel komt redden. Zodra dat niet het geval is zit je met een soort van verstoord kapitalisme waarin niets nog efficiënt gebeurt, al merk je dat doorgaans pas op lange termijn.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s