Statistiek en recht

Iets wat ik regelmatig zo eens denk, is dat men in het hele rechtsgebeuren eigenlijk toch niet heel veel bezig is met statistiek (in de zin van probabiliteit, niet in de zin van cijfers bijhouden op een computer). Die mening is uiteraard onderworpen aan mogelijke onwetendheden aan mijn kant. Ik heb zo ooit eens een anekdote gelezen in een boek (ik geloof The Black Swan, maar ben helemaal niet zeker) over een moeder die terecht stond. Ze had twee kinderen gekregen en beide zijn kort na hun geboorte overleden. De openbare aanklager vond dat zoiets altijd wel één keer kan gebeuren, maar als het twee keer gebeurt, dan is er toch stront aan de knikker! De advocaat volgde dezelfde redenering. Ze spraken van een ziekte die maar heel weinig voor kwam bij kleine kinderen maar altijd tot de dood leidt. De kans op die ziekte was heel klein, bijv. 0.01%. Als zoiets je één keer overkomt, heb je dikke pech natuurlijk. Laat staan dat het twee keer gebeurt. En dat was dan ook het argument van de openbare aanklager. De kans dat zoiets twee keer gebeurt is zóóó klein dat de vrouw wel schuldig MOET zijn! 0.01% x 0.01% = 0.000001% of 1 keer per 100 miljoen gevallen. Zoiets kan toch gewoon niet! Ten eerste, zoiets kan natuurlijk wel. De kans om EuroMillions te winnen is zelfs kleiner, en er bestaan genoeg mensen die EuroMillions gewonnen hebben. Maar ik snap hun punt wel, de kans is zo klein dat die hypothese wel heel onwaarschijnlijk lijkt. Al was de openbare aanklager natuurlijk wel vergeten dat als je één baby hebt die overlijdt aan zo’n ziekte, dat de kans dat het nog eens gebeurt véél groter is, vanwege het feit dat het één en dezelfde moeder is die de kinderen baart. De gebeurtenissen zijn niet onafhankelijk en de hele 0.01% x 0.01% berekening klopt dus niet.

(Ondertussen heeft mijn Twitter-kameraad Koenfucius mij een link naar het hele verhaal bezorgd, waarvoor dank, Koen! Hier te vinden: http://en.m.wikipedia.org/wiki/Sally_Clark)

Ook zat ik laatst met mijn vriendin naar De Rechtbank te kijken, een bijzonder interessant programma. En daar komen nogal eens wat dronken chauffeurs langs. En wat ik toch niet kan laten, is opmerken dat degenen die gewoon een verkeersbord omrijden of ergens in een rij geparkeerde auto’s crashen, er altijd zo goed mee wegkomen! Ik zag er zelfs eentje lachen nadat hij zijn straf hoorde. Een paar honderd euro boete, misschien een kleine werkstraf. Naar mijn normen is dat toch vrij goed wegkomen, niet?

In ieder geval, als vakidioot kan ik het niet laten om dan telkens te denken… what if? Stel dat ik op dit moment op café zit. Ik drink 10 pinten. Ik ga naar buiten en stap in de auto. Ik woon 15 minuten verderop. Hoe ziet de kansverdeling van de komende 15 minuten eruit voor mij? Wel, ik geef maar een voorbeeld:

  • 96% => ik kom ongedeerd en zonder problemen thuis aan
  • 2% => ik word gepakt door de politie, moet blazen, en krijg een boete
  • 1% => ik vlieg ergens in de gracht en mijn auto is total loss
  • 1% => ik neem een fietser mee en die sterft aan zijn verwondingen

Uiteraard is dit slechts een voorbeeld. Er zijn honderden, zoniet duizenden dingen die kunnen gebeuren, maar die kan ik natuurlijk allemaal niet opnoemen. Ik denk dat er niet veel mensen zullen beargumenteren dat ik niet gestraft dien te worden. Vanaf het moment dat ik dronken in de auto stap, verdien ik een straf. Waarom? Omdat ik bewust het risico verhoog dat ik schade zal aanrichten aan derden, waarvan zelfs een niet te onderschatten kans om mensen te verwonden of te doden. En natuurlijk verhoog ik ook het risico dat ik zelf zal sterven. Maar helaas, we kunnen niet iedereen pakken. Er worden maar 4 op 100 chauffeurs gepakt in mijn voorbeeld, want die anderen komen zonder veel problemen thuis aan.

Wat is mijn punt dan? Wel, dat die 4 chauffeurs die gepakt worden een andere straf zullen krijgen. Dat we die 96 anderen niet pakken, daar kunnen we weinig aan doen. Maar we kunnen op zijn minst die 4 gepakten op een eerlijke manier bestraffen. Die 2% moet een boete betalen en is mogelijk ook een tijdje het rijbewijs kwijt. Die 1% grachtliggers krijgen wellicht een kleine boete voor dronken rijden, who knows. Maar die 1% die de fietser dood rijden, wat gebeurt daarmee? Die krijgt wellicht een gigantische boete, misschien zelfs een gevangenisstraf en niet te vergeten de eindeloze misprijzing van de maatschappij. Nochtans hebben al die 100 chauffeurs exact hetzelfde gedaan. Sommigen hebben geluk gehad, anderen iets minder. En het is daarom dat ik het zo vreemd vind dat rechters milder lijken wanneer er niet al te veel schade werd aangericht.

Ik besef maar al te goed dat we niet iedereen kunnen pakken. Maar eenmaal de mensen gepakt zijn, wat houdt ons tegen om hen te bestraffen op basis van de kansverdeling die ze gekozen hebben, in plaats van de uitkomst uit die kansverdeling? “Ah, gij kiest ervoor om dronken te rijden, dat is dan X euro of Y gevangenis”. En dan maakt het niet uit of je een fietser meehebt of niet. En natuurlijk zijn er ook nuchtere mensen die ooit eens een fietser meenemen, maar die hebben dan weer een andere kansverdeling (veel minder risicovol uiteraard) en hoeven dan ook niet zo hard (of zelfs helemaal niet) gestraft te worden. Nog een voorbeeldje: ik sla iemand tegen zijn oogkas en hij valt van de trap. Breekt hij zijn nek, dan heb ik doodslag aan mijn broek. Breekt hij zijn wijsvinger, dan betaal ik misschien een kleine schadevergoeding. En nochtans hangt veel van die uitkomst af van het geluk, van het toeval.

Al bij al, ik pleit ervoor dat men meer rekening houdt met het toeval bij het straffen van mensen. And for that matter: ook bij het belonen van mensen (in de bedrijfswereld vooral dan). Geef iedereen die een bepaalde “kansverdeling” kiest een gelijke straf, ongeacht de uitkomst van die kansverdeling. Degene met geluk straffen we dan meer dan nu, degene met pech wellicht iets minder. En gemiddeld komt de straf mooi overeen met de daad, en hebben we dat hele systeem van “geluk hebben” weer iets minder belangrijk gemaakt. Iedereen gelijke kansen, toch? Ik vind het daarom ook jammer dat studenten in de Rechten geen statistiek krijgen (aan de KUL toch niet althans, al is het wel een van de tientallen keuzevakken, wellicht niet echt populair). Dat is jammer, want mensen hebben van nature uit een aangeboren drang om kansen en statistiek te negeren. Dat is al vaak wetenschappelijk aangetoond (zie bijv. het werk van Kahneman). Dus zoiets moet in onze opleiding zitten. Zelfs al op het middelbaar, vind ik.

Maar zoals ik al zei, ik ben geen specialist terzake en ik vertel hier gewoon maar wat observaties die ik maak terwijl ik TV kijk. Net zoals bij iedereen is mijn hersenactiviteit ook niet optimaal tijdens het TV kijken, dus vergeef mij mijn schulden…😉

2 gedachten over “Statistiek en recht

  1. Kan je alle dronken mensen dezelfde kansverdeling toewijzen?
    Een gekende dronkaard die van het één café naar het andere rijdt op dagelijkse basis, of een kersverse vader die na een huwelijksfeest van zijn beste vriend een verkeerde keuze gemaakt heeft toch naar huis te rijden?

    Wat is eerlijkheid en rechtvaardigheid?
    Deze vraag zal door iedereen anders kunnen worden ingevuld.
    Voor iemand kan dat meer statistiek (gelijkheid in pakkans/straf,..) zijn voor iemand anders zou er meer emotie mogen meespelen in de bestraffing. Belangrijk lijkt mij transparantie en contextuele herhaalbaarheid.

    Maatschappelijke context moet ook in beschouwing genomen worden. Het voorbeeld van de vader en dronkaard. Als je gaat kijken wat de maatschappelijke impact is van de vader op te sluiten, lijkt mij deze toch van grotere orde dan de dronkaard. Zo laat hij misschien een heel gezin achter zonder inkomst waar dat de dronkaard weinig impact heeft?

    Uiteindelijk zijn dit assumpties maar tonen wel een extra dimensie buiten de statistische benadering van de strafoplegging.
    Wat is het doel? Eerlijk zijn t.o.v. iedereen (dronkaard / vader) of een betere effciëntere maatschappij of …

    Ik heb zelf geen affiniteit met recht maar een paar korte bemerkingen.
    (was hier voor de blauwe bessen🙂 )

    En akkoord “De Rechtbank” is toffe achtergrondmuziek.

    • Bedankt Jo,

      Eén belangrijke nuance: ik pleit er niét voor om alle dronken mensen een gelijke kansverdeling toe te kennen. Ik pleit er wél voor om alle mensen met een gelijke kansverdeling ook gelijk te straffen🙂

      In theorie natuurlijk he… In de praktijk is het onhaalbaar om zo’n kansverdeling perfect te achterhalen, maar het moet toch beter toepasbaar zijn dan op dit moment het geval is, zou ik denken.

      Gr,
      Kurt

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s