Pensioensparen: de waarde van het fiscale aspect

Pensioensparen… ik ben er nu al zo’n drie jaar mee bezig. Maar het was geen alledaagse beslissing. Ik wou eerst het fijne ervan weten. Beroepsmisvorming. Zo heb ik me al afgevraagd hoeveel risico ik best kon nemen. Hangt dit af van mijn beleggingshorizon? Men zegt wel eens “hoe meer tijd je hebt, hoe meer risico je kan nemen.” Dat blijkt echter niet zo eenvoudig te zijn, want het hangt allemaal af van het statistische proces van rendement over lange periodes en natuurlijk ook van mijn eigen risico-aversie. Maar daarover ga ik het nu niet hebben. Een andere vraag die ik mij stelde: “wanneer kan ik best storten?”. Dat blijkt januari te zijn, maar de redenen hiervoor zijn ook dieper dan je op het eerste zicht zou denken. Ook hierover ga ik het niet hebben. Misschien later nog wel, want dit zijn allemaal bijzonder interessante en belangrijke zaken.

Waar ik het wel over ga hebben is het fiscale aspect. Deze tekst is niet bepaald kort, maar onderaan staat een grafiek met de kleuren van regenboog, en dat maakt alles goed! Maar eerst nog snel even uitleggen wat pensioensparen precies is. Het is eenvoudig. Je stort jaarlijks een bedrag op een rekening. Dat geld wordt vervolgens belegd in een pensioenspaarfonds (onzeker, mogelijk hoger rendement) of een verzekering (gewaarborgd, vrij laag rendement). Je krijgt enkele maanden later 30% van het gestorte bedrag terug via je belastingsaangifte. Zo kan je in 2013 maximum 940 euro storten en dus 282 euro belasting uitsparen. Op deze manier kan je sparen voor je pensioen onder gunstige fiscale voorwaarden. Op je 60e betaal je echter 10% belastingen op het opgebouwde kapitaal, de zogenaamde anticipatieve heffing. Dan kan je het gespaarde bedrag opnemen en van je pensioen genieten. Organisaties waarbij men aan pensioensparen kan doen vertellen het maar al te graag: je MOET aan pensioensparen doen want je krijgt op iedere storting meteen al 30% rendement! Dat klopt, maar vergeet de belasting niet op je 60e! Je moet dan 10% van je gespaarde bedrag (plus wat correcties die hier niet belangrijk zijn) afdragen. Dus de vraag is dan: wat is het netto effect van de fiscale voor- en nadelen?

Ik heb dat eens bekeken in een simulatie waarbij ik pensioensparen vergelijk met “normaal beleggen”. Deze twee vormen van beleggen zijn identiek, behalve dat men bij pensioensparen het fiscale aspect ook in rekening moet brengen. Beide gebruiken dus identiek hetzelfde achterliggende fonds. Dit is belangrijk omdat het niet eerlijk zou zijn om een pensioenspaarfonds (max. 70% in aandelen) te vergelijken met bijvoorbeeld een fonds dat voor 100% in aandelen zit. Een eerlijke vergelijking neemt fondsen met gelijkaardig risico en een gelijkaardige allocatie aandelen-obligaties. Ik doe de analyse niet voor de pensioenverzekering, enkel voor de fondsen, omdat ik pensioenverzekeringen omwille van hun lage rendement niet echt interessant vond. Er zijn ook geen instap- of uitstapkosten.

  • Bij pensioensparen begin je op een zelf gekozen leeftijd voor een bepaald bedrag (bijv. 940 euro in 2013) en deze storting groeit jaarlijks aan met 2%. Waarom? Omdat er gemiddeld 2% inflatie is. Hetzelfde jaar krijg je 30% van het gestorte bedrag terug. Het komt er dus op neer dat je een uitgaande kasstroom hebt die gelijk is aan 70% van je gestorte bedrag. Je stort bijv. 100 euro en dus wordt er 100 euro belegd, maar even later krijg je wel 30 euro terug via je belastingsaangifte. De uitgaande kasstroom is dus niet 100 euro, maar 70 euro. Bovendien zal het gestorte geld een jaar later aangegroeid zijn met een bepaald rendement, hetgeen we zelf kunnen kiezen in de simulatie. Ook komt er dat jaar weer een volgende storting bij. En zo gaan we maar door. Op je 60e betaal je tenslotte de anticipatieve heffing. De laatste storting wordt pas na deze heffing uitgevoerd, zodat je daarop geen heffing meer moet betalen. Daarna haal je al het geld uit je fonds.
  • Het normaal beleggen is eenvoudiger. We storten hetzelfde bedrag vanaf dezelfde leeftijd, en ook ieder jaar 2% meer dan het jaar ervoor. Het bedrag rendeert ieder jaar aan hetzelfde rendement als het fonds onder pensioensparen. Wanneer we 60 jaar zijn, halen we alles uit het fonds. Er zijn voorlopig nog geen belastingen op meerwaarden (al kan dat misschien snel veranderen…) en we nemen aan dat dividenden geherinvesteerd worden door het fonds, zoals wel vaker. Dus de belastingen kunnen we negeren.

Het enige verschil tussen pensioensparen en normaal beleggen is dus de fiscale behandeling van de gestorte bedragen. Beide strategieën resulteren uiteraard in een reeks kasstromen. Vele jaren heb je een negatieve kasstroom die gelijk is aan de netto uitstroom van cash. Bij pensioensparen is dat 70% van het gestorte bedrag, terwijl het bij normaal beleggen gewoon het volledig gestorte bedrag is. In het laatste jaar (op je 60e) heb je vervolgens één grote positieve kasstroom gelijk aan het gespaarde bedrag. Bij pensioensparen dan wel verminderd met de anticipatieve heffing. Vervolgens kan je van die reeks kasstromen het rendement berekenen (de IRR of internal rate of return). Voor normaal beleggen kunnen we uitkomst al raden: de IRR van de kasstromen is gelijk aan het rendement van het fonds. We hebben hier geen berekeningen nodig. It makes sense want er komt verder niets bij kijken. Bij pensioensparen is de IRR een combinatie van twee factoren: het rendement van het fonds en de huidige waarde van het fiscale aspect. Slimme lezers vragen zich nu misschien af: kunnen we het rendement van beide strategieën wel vergelijken als de jaarlijkse kasstromen niet gelijk zijn? Ja, dat gaat perfect want ze staan op een gelijke tijdshorizon. Andere details hieromtrent ga ik jullie besparen. Een voorbeeldje voor de duidelijkheid:

Stel we zijn vandaag 20 jaar oud en storten 100 euro in een zelf gekozen beleggingsfonds (= normaal beleggen). Bovendien storten we nog eens 100 euro in een pensioenspaarfonds (= pensioensparen). Het rendement van beide fondsen is identiek. Stel dat het gemiddeld 5% per jaar is. Bij het pensioensparen krijgen we vrij snel al 30 euro terug via de belastingsaangifte. De uitgaande kasstroom van normaal beleggen is dus 100 euro, terwijl die van pensioensparen gelijk is aan 70 euro. Na 40 jaar is onze 100 euro op beide rekeningen aangegroeid tot 704 euro. Bij normaal beleggen is dat meteen ook het bedrag dat we in handen krijgen. Bij pensioensparen moeten we eerst nog de anticipatieve heffing betalen. Stel dat die 64 euro is. We krijgen dus 640 euro in handen bij pensioensparen. Normaal beleggen impliceert dus 100 euro weg, en 40 jaar later 704 euro terug. Het hoeft niet te verbazen dat het rendement daarop 5% is. Pensioensparen impliceert 70 euro weg en 40 jaar later 640 euro terug. Dat is een rendement van 5.69%! Duidelijk hoger dan normaal beleggen.

Hieronder een grafiek die duidelijk aantoont dat pensioensparen onder het fiscale stelsel veel beter is dan normaal beleggen. Het rendement van normaal beleggen (= het fondsrendement) kan je op de horizontale as vinden. Het varieert van 2% tot 6%. Dit is dus het rendement van een strategie zonder fiscaal voordeel. Het rendement van pensioensparen vind je op de verticale as. Zoals je kan zien is dit steeds hoger dan het rendement van normaal beleggen. Dit betekent dat de waarde van het fiscale voordeel dus steeds positief is en dat je beter af bent door aan pensioensparen te doen. Stel dat het fonds gemiddeld 5% per jaar behaalt. Dan kan iemand van 25 jaar gedurende zijn carrière een rendement van 6.3% behalen door aan pensioensparen te doen. Dat is 1.3 procentpunten verschil en dat weegt serieus door na 35 jaar sparen. Voor de 55 jarigen die pas beginnen is het voordeel van pensioensparen over normaal beleggen bijzonder groot. Maar natuurlijk krijgen deze mensen ook maar vijf jaar de tijd.

pensioensparen

Normaal beleggen is qua rendement dus zeker inferieur. Het achterliggende idee is dat je voor een identiek fonds een hoger rendement krijgt. Een hoger rendement voor hetzelfde risico, hetgeen mogelijk is door overheidsinterventie. Die interventie is natuurlijk niet gratis. De overheid verlaagt de belastingen van de pensioenspaarders en moet dat gat dus invullen met meer belastingen op andere plaatsen (of evt. minder uitgaven, maar daarvan kunnen we tegenwoordig niet echt spreken). Gezien we allemaal belastingen betalen zou het dus absurd zijn om niet te proberen een klein deeltje terug te krijgen via pensioensparen.

Nog een paar kleine puntjes die men misschien wel moet weten:

  • Er is een klein liquiditeitsprobleem bij pensioensparen. Het geld staat vast tot je 60e en kan enkel vervroegd worden afgehaald mits het betalen van 33% belastingen! Dit hoeft echter geen probleem te zijn als je enkel geld spaart dat je kan missen en je bovendien een gezonde en liquide buffer aanhoudt tegen onvoorziene omstandigheden, bijv. een spaarrekening, obligaties, aandelen, fondsen, enzovoorts. Als je dan ooit pech hebt, kan je die liquide buffer aanspreken. En als je ooit dikke dikke pech zou hebben en je óók het geld op je pensioenspaarrekening nodig hebt, dan betaal je hierop een belasting van 33%. Rekening houdend met het feit dat je al die jaren 30% fiscaal voordeel plus nog een bepaald rendement heb gekregen, valt die 33% dus nog wel mee. Het is niet ideaal, maar het is ook geen gigantisch verlies. De kans van dit scenario is bovendien klein en dit scenario zou dus niet teveel mogen doorwegen.
  • Moesten er ooit belastingen gehoffen worden op kapitaalwinsten voor particulieren, en die kans bestaat zeker, dan impliceert dat dat het rendement van standaard beleggen nog lager zal zijn in vergelijking met pensioensparen. Pensioensparen zou dus nog aantrekkelijker worden.
  • Moest de regering ooit de belastingsvermindering van 30% of de anticipatieve heffing van 10% veranderen, dan verandert dat natuurlijk de hele analyse. Echter, ik schat de kans bijzonder klein dat de regering wijzigingen zou aanbrengen voor reeds gestorte bedragen. Dus moesten ze ooit zaken veranderen, dan kunnen we op dat ogenblik de analyse overdoen en zien of we moeten blijven storten.
  • Als je (zoals ik) moet sparen om te kunnen lenen voor een huis, dan kan het wel eens zijn dat je niet genoeg geld over hebt om ook nog aan pensioensparen te doen. Ik geef hier de prioriteit aan het huis. Dat is tenslotte ook een soort van pensioensparen. Economisch gezien zou je daar ook rendement moeten vergelijken, de waarde van wonen in dat huis moeten schatten, enzovoorts. Niet de moeite voor mij. Ik wil mijn eigen huis met mijn eigen tuin waarmee ik alles kan doen wat ik wil zonder mij af te vragen of ik er binnen 3 jaar nog zal wonen. Als je ooit gehuurd hebt ben je zeker vertrouwd met de nadelen. Als de inrichting van de tuin je niet aanstaat is dat dikke pech. Als je ooit een lift zou willen installeren voor je oude dag is dat ook dikke pech. Als je liever de keuken en de woonkamer omwisselt is dat dikke pech. Als je liefst ook boven een WC zou installeren is dat dikke pech. Zelfs al zou het mogen van je huurbaas, dan nog zijn die investeringen eigenlijk weggegooid geld omdat ze nooit echt van u zullen zijn. Om nog niet te spreken van vervelende huurbazen die hun verplichtingen niet nakomen. Zekerheid en gemak heeft ook zijn waarde.

De les die we hier geleerd hebben? Als je vastberaden bent om te sparen voor je pensioen, doe dit dan in eerste instantie door gebruik te maken van wat de overheid te bieden heeft, maar enkel indien je dat geld kan missen tot je 60e. Omwille van de overheidsinterventie kan een belegger zijn rendement verhogen zonder zijn risico te verhogen. En dat is vrij uniek op de markten. Maak dus gebruik van het fiscale voordeel. Op termijn weegt het zeker door.

Excel file: Pensioensparen.xlsx

13 gedachten over “Pensioensparen: de waarde van het fiscale aspect

  1. Mooie analyse.

    Een aspect die je evenwel niet meeneemt is het verschil tussen pensioenfondsen en zelf beleggen. M.a.w. kan je er wel vanuitgaan dat beiden een gelijkaardig rendement aanbieden?

    Een tweede reden waarom ik persoonlijk zelf nog niet aan pensioensparen doe is de illiquiditeit van het geïnvesteerd kapitaal. Dit punt haal je zelf ook correct aan in je post. Het is een argument die voor mij zeer sterk doorweegt, deze illiquiditeit gecombineerd met de onzekerheid van wat toekomstige beleidsmakers kunnen beslissen.

    • Bedankt voor je reactie. Je argumenten zijn wat mij betreft allemaal correct. Illiquiditeit is zeker een probleem. Enfin, eigenlijk is het een belegging die heel snel liquide gemaakt kan worden, maar wel tegen hoge kosten. Hoe je daarmee wenst om te gaan is inderdaad afhankelijk van persoonlijke voorkeur. Je bent dan immers al je belastingsvoordelen terug kwijt.

      Op het vlak van het vergelijken van fondsen denk ik wel dat het realistisch is om dat te veronderstellen. Ik geloof zelfs dat het mogelijk is om je eigen portefeuille in te brengen als pensioensparen als die aan voorwaarden voldoet (heb me dit ooit laten vertellen door een professor maar dat is ook alles wat ik ervan weet). Nu, zelfs als dat niet gaat zijn er fondsen die zeer gelijkaardig zijn aan pensioenspaarfondsen. Idealiter gebruiken we hetzelfde of zeer gelijkaardige fonsen om tot een eerlijke vergelijking te komen. Wanneer er echter gewone fondsen beschikbaar zijn die veel beter presteren dan pensioenspaarfondsen, zonder dat daar extra risico aan vasthangt, dan zit pensioensparen met een probleem. Gezien het 30% eenmalige risicoloze voordeel (als je stort ben je zeker van die 30%) zie ik echter niet in hoe een fonds het beter zou kunnen doen dan pensioensparen zonder extra risico te nemen. Er zijn uiteraard ook fondsen die 100% in aandelen zitten, misschien zelfs emerging markets. Van die kan je inderdaad verwachten dat ze het beter doen, maar daar is er natuurlijk ook meer risico.

      Vandaar dat ik denk dat voor een gegeven niveau van risico, pensioensparen beter is dan gewoon beleggen.

  2. Hallo

    Zou je pensioensparen aan iedereen aanraden? Ik ben pas begonnen met werken en ik vind het nogal veel eigenlijk. Anderzijds wil ik ook wel sparen en er direct rendement op halen (die 30%). Maar ik twijfel nog omdat het toch een behoorlijk bedrag is.

    • Of het een goed idee is, hangt af van de situatie. Ik zou het dus niet aan iedereen aanraden. Als je het geld niet kan missen, zou ik het sowieso niet aanraden. Als je liever wil sparen/investeren door een huis te kopen en je daarna niets meer overhebt om te sparen, kan je beter ook voor het huis gaan, al is dat probleem iets complexer dan ik het hier uitleg. Maar dat je 940 euro veel vindt is geen enkel probleem. Je kan zoveel storten als je wil, bijvoorbeeld iedere maand 10 euro. Dan heb je dat toch al.

      • Hey

        Ik vond vooral die grafiek ENORM verhelderend (echt top!). Lijkt me dus dat pensioensparen pas echt interessant is vanaf een jaar of 45.

  3. Oei, dat is wel niet de conclusie die je moet trekken hier. Die MAG je zelfs niet trekken, want die is fout🙂. De grafiek is om aan te tonen wat het rendement (de IRR) op een belegging is, gegeven dat je X jaar oud bent. Die “gegeven dat” is zeer belangrijk. Iedereen weet dan ongeveer hoe zijn of haar situatie is. Wat je NIET mag doen is zeggen: “oh die bar is véél hoger bij de 55 jarigen dus ik begin dan pas met pensioensparen”. Je mag leeftijden niet onderling vergelijken, omdat je de IRR van projecten van verschillende levensduur niet onderling mag vergelijken. Project A is beter dan project B als beide projecten even lang duren en de IRR van project A hoger is dan die van project B. Maar zo werkt het dus niet met verschillende levensduur.

    De boodschap van de grafiek is vooral: eender hoe oud je bent, je zal altijd een hoger rendement behalen door gebruik te maken van het fiscale voordeel. Wanneer je begint met beleggen staat daar volledig los van en die beslissing kan je niet maken op basis van mijn grafiek. Ik zou zeggen: hoe vroeger hoe beter. Maar laat je dus niet leiden door deze grafiek, want die dient daar niet voor.

    Good luck!🙂

  4. Van je 100EUR inleg krijg je 30EUR terug van de belastingen. Als je dat op een gewoon spaarboekje zet, dan moet je dat ook in rekening brengen. Is dat gebeurd?

    • Als de pensioenspaarder 940 euro stort en snel al 282 euro terugkrijgt, heeft hij eigenlijk maar 658 euro moeten ‘uitgeven’. De belegger die zelf belegt kan dan ook 658 euro beleggen. In dat scenario zijn pensioenspaarder en belegger ieder exact evenveel geld kwijt in een bepaald jaar. Het punt is dat het rendement van de pensioenspaarder dan hoger ligt dat dat van de belegger zelf, omdat zijn uitgaande cashflow van 658 euro meteen 940 euro waard is op zijn pensioenspaarrekening. De belegger heeft dat voordeel niet. Die is 658 euro kwijt en er komt maar 658 euro bij op zijn effectenrekening. De pensioenspaarder moet later wel nog 10% afgeven, maar dat is dus niet genoeg om het eerder besproken voordeel teniet te doen.

      Het is m.a.w. niet noodzakelijk om die 30 euro waarover je spreekt in rekening te brengen. De belegger die zelf belegt kan storten wat die wil, 100, 1.000 of 10.000 euro per jaar, zijn rendement zal ALTIJD gelijk zijn aan het fondsrendement. Dus eender wat de belegger stort, het maakt niet uit voor zijn IRR. Ik kan dus gewoon stellen dat belegger en pensioenspaarder ieder jaar exact hetzelfde bedrag opgeven qua consumptie om te sparen/beleggen. Bijv. 658 euro in het eerste jaar. De IRR van de belegger is immers onafhankelijk van het bedrag dat hij belegt. En dan heb je een perfect correcte vergelijking.

      Dat wil echter niet zeggen dat uw voorstel foutief is, maar de resultaten zullen hetzelfde zijn. Als ik uw voorstel zou volgen zou ik de uitgaande cashflow van de pensioenspaarder op 940 moeten zetten. Hij stort 940 euro en krijgt direct 282 euro terug, die hij dan ergens anders in kan steken, naar keuze. Dat is dus gewoon 658 euro richting pensioenspaarfonds en 282 richting iets anders. Maar dan zou ik dat ook moeten doen voor de normale belegger om een eerlijke vergelijking te krijgen. Die zou dan 658 in het fonds storten en 282 richting iets anders. Om eerlijk te zijn moet dat “iets anders” natuurlijk wel hetzelfde zijn voor beide beleggers. Maar als je dit alles doet zal het voordeel van pensioensparen t.o.v. zelf beleggen identiek blijven.

  5. Pingback: Pensioensparen/Lange termijnsparen/Beleggen/Spaarrekening

  6. Pingback: Pensioensparen: in ideale omstandigheden stort je álles in januari | De blog van Kurt

  7. Pingback: Pensioensparen

  8. Kurt, niet vergeten dat je na de anticipatieve heffing op 60j je nog 5 jaar kan doorstorten zonder bijkomende belasting en met 30% voordeel, wat de berekening nog ietsje meer interessant maakt voor P.S.

    • Goed punt Yoni… Maar dat wil niet zeggen dat je vóór die periode ook al aan pensioensparen moet doen wat mij betreft. In totaal (van nu tot 65) wordt pensioensparen dan misschien NOG interessanter, maar misschien kan je het nog beter doen door (vandaag – 60) gewoon te beleggen en (60-65) aan pensioensparen te doen. Als gewoon beleggen beter zou zijn over de periode nu – 60, zou ik gewoon beleggen en pas vanaf mijn 60e pensioensparen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s